دوازدهمین جلسه کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی کاشان با محوریت بررسی الزامات و ملاحظات سرمایهگذاری در حوزه گردشگری با رویکرد بینالمللی و با حضور پروفسور سید مصطفی رسولیمنش، استاد گردشگری پایدار دانشگاه ادیت کوان استرالیا، روز یکشنبه ۷ دیماه ۱۴۰۴ از ساعت ۱۷ در محل اتاق بازرگانی کاشان برگزار شد.
مهدی کارگرنژاد، رئیس کمیسیون گردشگری و صنایعدستی اتاق بازرگانی کاشان، با اشاره به چالشهای موجود در مسیر سرمایهگذاری گردشگری گفت: بخش قابل توجهی از سرمایهگذاریهای انجامشده در این حوزه، متناسب با نیازها و الگوهای سالهای گذشته شکل گرفته و این در حالی است که نیازهای نسل جدید گردشگران بهطور جدی مورد توجه قرار نگرفته است.
وی افزود: امروز با پروژههایی مواجه هستیم که بدون شناخت دقیق بازار هدف و آیندهپژوهی گردشگری آغاز شدهاند و در نهایت به بهرهبرداری مؤثر نرسیده یا بلااستفاده ماندهاند؛ از جمله برخی خانههای تاریخی که با هدف تبدیل به مراکز اقامتی مرمت شدهاند اما فاقد توجیه اقتصادی پایدار هستند.
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق کاشان با تأکید بر اینکه منطقه کاشان بیش از سرمایه، به اندیشه و راهبری علمی نیاز دارد، تصریح کرد: سرمایه در این حوزه وجود دارد، اما نبود نگاه تحلیلی، خلاقیت و بهرهگیری از دانش روز باعث شده سمتوسوی توسعه گردشگری با مخاطره مواجه شود.
کارگرنژاد همچنین از پیشنهاد تشکیل هیئت مشاوران عالی گردشگری منطقه کاشان خبر داد و گفت: این هیئت با حضور متخصصان دانشگاهی، فعالان بخش خصوصی و صاحبنظران حوزه گردشگری میتواند نقش مؤثری در هدایت صحیح سرمایهگذاریها، شناخت بازارهای هدف و تطبیق پروژهها با استانداردهای بینالمللی ایفا کند.
وی حضور پروفسور رسولیمنش را فرصتی ارزشمند برای بهرهگیری از تجارب جهانی در حوزه گردشگری پایدار دانست و افزود: استفاده از دانش روز و ارتباط مستمر با متخصصان بینالمللی میتواند به پایش مستمر توسعه گردشگری و پاسخگویی به نیازهای آینده این صنعت در منطقه کاشان کمک کند.
«ضعف معرفی ظرفیتهای گردشگری ایران در رویدادهای بینالمللی و ضرورت تشکیل کمیته مشورتی در کاشان»
شیرزادی، دبیر کمیسیونهای مشورتی اتاق بازرگانی کاشان، با اشاره به ضعف معرفی ظرفیتهای گردشگری ایران در رویدادهای بینالمللی اظهار کرد: تجربه حضور در نمایشگاههای جهانی نشان میدهد که با وجود ظرفیتهای بینظیر گردشگری ایران، در حوزه ارائه، روایت و نمایش این توانمندیها عملکرد ضعیفی داشتهایم؛ در حالی که برخی کشورها با ظرفیتهایی بهمراتب کمتر، توانستهاند با ابزارهای نوین و خلاقانه، تصویر مؤثری از گردشگری خود ارائه دهند.
وی افزود: ایران و بهویژه منطقه کاشان از زیرساختها و ظرفیتهای کمنظیری برخوردار است، اما نبود انسجام فکری و عدم بهرهگیری از اندیشمندان این حوزه باعث شده بخشی از این ظرفیتها بالفعل نشود.
شیرزادی با اشاره به ضرورت نگاه پیشگیرانه در سرمایهگذاری گردشگری تصریح کرد: اگر بتوانیم کمیتهای مشورتی پیش از آغاز پروژهها و سرمایهگذاریها شکل دهیم، میتوان چالشهای آینده را پیشبینی و از بروز بسیاری از تعارضها و ناکارآمدیها جلوگیری کرد؛ رویکردی که باید در مقیاس کلان و سیاستگذارانه دنبال شود.
وی همچنین با اشاره به احتمال افزایش ورود گردشگران خارجی در آینده نزدیک گفت: لازم است از هماکنون زیرساختهای گردشگری، خدمات شهری و استانداردهای بینالمللی را آماده کنیم؛ چراکه بدون فراهم بودن حداقلهای مورد انتظار گردشگران خارجی، امکان بهرهبرداری از فرصتهای بینالمللی وجود نخواهد داشت.
دبیر کمیسیونهای مشورتی اتاق کاشان، نگاه جهانی و دانش روز پروفسور رسولیمنش را فرصتی مهم برای آینده گردشگری منطقه دانست و افزود: بهرهگیری از این ظرفیت علمی میتواند به آمادهسازی زیرساختها، اصلاح مسیر سرمایهگذاری و ارتقای جایگاه گردشگری کاشان در سطح ملی و بینالمللی کمک کند.
سرمایهگذاری گردشگری بدون برنامهریزی پایدار، به بنبست میرسد
پروفسور رسولیمنش با اشاره به روند احیای بافت تاریخی کاشان اظهار کرد: از اوایل دهه ۸۰ و با شکلگیری جشنواره احیای بافت تاریخی، مسیر جدیدی برای ورود سرمایهگذاری به این حوزه آغاز شد و امروز شاهد نتایج ملموس آن هستیم؛ بهگونهای که بنا بر آمار ارائهشده، بیش از ۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری گردشگری در کاشان انجام شده و تنها در سال جاری بیش از ۱۳۰ تأسیسات گردشگری جدید ایجاد شده است که بخش قابل توجهی از آنها در بافت تاریخی قرار دارند.
وی ضمن تسلیت درگذشت استاد بهرام بیضایی به مردم کاشان و جامعه فرهنگی کشور، افزود: کاشان از منظر گردشگری، شهری با ظرفیتهای کمنظیر تاریخی، فرهنگی و اکوتوریسمی است و حتی در محافل بینالمللی نیز این جایگاه شناخته شده است؛ بهطوری که در تعاملات علمی و حرفهای خارج از کشور، نام کاشان بهعنوان یک مقصد فرهنگی برجسته مطرح میشود.
این استاد گردشگری پایدار با تأکید بر اینکه هدف از حضور در این نشست، نسخهپیچی از بیرون نیست، تصریح کرد: فعالان محلی بهتر از هر کسی چالشها و واقعیتهای میدانی گردشگری منطقه را میشناسند، اما آنچه ضروری است، ایجاد یک بازوی فکری و مشورتی علمی برای جهتدهی صحیح به سرمایهگذاریهاست.
رسولیمنش با اشاره به شعار سازمان جهانی گردشگری (UN Tourism) در سال ۲۰۲۵ با عنوان «تحول پایدار گردشگری» گفت: چالشهایی که امروز در کاشان مطرح میشود، مختص ایران نیست و در سطح جهانی نیز مورد توجه قرار گرفته است. در سند مفهومی این شعار، سه محور کلیدی برای تحقق توسعه پایدار گردشگری مطرح شده که میتواند راهنمای سیاستگذاری و سرمایهگذاری در منطقه باشد.
وی نخستین محور را نظام حکمرانی و برنامهریزی هماهنگ گردشگری دانست و افزود: توسعه گردشگری بدون سازوکار مدیریتی منسجم، به پراکندگی تصمیمات و هدررفت منابع منجر میشود. تمامی ذینفعان از بخش دولتی، خصوصی و جامعه محلی باید در یک چارچوب واحد و مشارکتی نقشآفرینی کنند؛ مفهومی که در دنیا با عنوان «سازمان مدیریت مقصد گردشگری (DMO)» شناخته میشود.
رسولیمنش دومین محور را تدوین برنامه راهبردی گردشگری منطقهای عنوان کرد و گفت: بدون برنامهای جامع که نقش هر دستگاه، زیرساختها، آموزش نیروی انسانی و اولویتهای سرمایهگذاری را مشخص کند، امکان توسعه پایدار وجود ندارد. سرمایهگذاری باید در چارچوب یک نقشه راه مشخص انجام شود، نه بهصورت جزیرهای و سلیقهای.
وی سومین محور تحول پایدار را شناخت نسلهای جدید گردشگران و بازار هدف برشمرد و تأکید کرد: سرمایهگذاری گردشگری بدون شناخت دقیق نیازها و انتظارات نسلهای جدید، از جمله نسل Z و آلفا، با ریسک بالای عدم بازگشت سرمایه همراه است. پیش از هر سرمایهگذاری باید مشخص شود که محصول گردشگری برای چه جامعه هدفی طراحی شده و چه مزیت رقابتیای ایجاد میکند.
این استاد دانشگاه با اشاره به حجم بالای سرمایهگذاریهای انجامشده در کاشان خاطرنشان کرد: اگر سرمایهگذاریها بدون مطالعه بازار، اولویتبندی و جهتگیری درست انجام شود، نهتنها به نتیجه مطلوب نمیرسد، بلکه میتواند مسیر سرمایهگذاریهای آینده را نیز مسدود کند.
رسولیمنش در پایان، تشکیل شورای مشاوران عالی گردشگری منطقه کاشان را اقدامی مؤثر برای پیوند دانش، تجربه و سیاستگذاری دانست و گفت: این شورا میتواند بهعنوان بازوی فکری بخش عمومی و خصوصی، در هدایت سرمایهگذاریها، برنامهریزی بلندمدت و تضمین پایداری توسعه گردشگری نقشآفرینی کند.
«کاشان؛ ایران کوچک با ظرفیتهای تاریخی و طبیعی بینظیر که باید به نسل جوان معرفی شود»
سیفالله امینیان، پیشکسوت میراث فرهنگی و گردشگری، با تأکید بر ظرفیتهای کمنظیر کاشان گفت: کاشان از نظر تنوع جاذبههای طبیعی و اکوتوریسم، نمونهای کمنظیر در کشور است؛ بهگونهای که در فاصلهای کمتر از ۴۵ دقیقه میتوان از کویر به مناطق کوهستانی و دشت دسترسی داشت. این ویژگی، کاشان را به «ایران کوچک» تبدیل کرده است؛ شهری که تقریباً همه مؤلفههای طبیعی و فرهنگی ایران را در خود جای داده است.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی کاشان افزود: برخلاف بسیاری از شهرهای تاریخی ایران که در دورههایی پایتخت بوده و با منابع حکومتی توسعه یافتهاند، کاشان هیچگاه پایتخت نبوده و تمام آبادانی، صنایع دستی، معماری، نساجی و هویت فرهنگی خود را مرهون تلاش و سرمایه مردمش است.
امینیان با انتقاد از ضعف معرفی ظرفیتهای شهر تصریح کرد: متأسفانه مردم کاشان، بهویژه نسل جدید، آنگونه که باید با داشتههای تاریخی و فرهنگی شهر خود آشنا نیستند و این موضوع حتی در سطح ملی نیز قابل مشاهده است.
این پیشکسوت میراث فرهنگی، آموزش را راهکار اصلی حفظ هویت شهری دانست و پیشنهاد کرد: با همکاری آموزشوپرورش، کارشناسان میراث فرهنگی در مناسبتهای مختلف در مدارس حضور یابند و دانشآموزان، بهویژه نسل نوجوان و جوان، از طریق آموزش و بازدیدهای میدانی با تاریخ، هویت و ظرفیتهای کاشان آشنا شوند. به گفته وی، تقویت رسانههای محلی و تولید محتوای هویتی نیز برای معرفی بهتر کاشان به مردم شهر و کشور، ضرورتی جدی است.
«اتاق بازرگانی کاشان آماده حمایت از سرمایهگذاریهای گردشگری با همکاری سازمانهای متولی است»
شجری، دبیر اتاق بازرگانی کاشان، با اشاره به فعالیت مستمر کمیسیون گردشگری اتاق از ابتدای دهه ۹۰ گفت: رویکرد اتاق بازرگانی، فراهمسازی زیرساختها و سیاستگذاری برای توسعه گردشگری در منطقه کاشان است و در این مسیر، پروژههایی مانند احداث نمایشگاه بینالمللی با پیگیری بلندمدت اتاق به نتیجه رسیده است.
وی با تأکید بر ضرورت تعیین اولویتهای سرمایهگذاری افزود: اتاق بازرگانی آمادگی دارد با همکاری دستگاههای متولی، مطالعات اولویتهای سرمایهگذاری گردشگری را انجام دهد و مسیر ورود سرمایهگذاران را تسهیل کند.
دبیر اتاق کاشان تصریح کرد: اتاق میتواند برای سرمایهگذاران فاقد طرح مشخص، بستههای آماده سرمایهگذاری شامل مجوزها، زمین و هماهنگیهای بیندستگاهی فراهم کند تا فرآیند تصمیمگیری و اجرا شفافتر و کوتاهتر شود.
وی تأکید کرد: اتاق بازرگانی در کنار بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی، نقش تسهیلگر توسعه پایدار گردشگری منطقه را ایفا خواهد کرد.
«ضرورت برنامهریزی برای جذب گردشگران خارجی و توسعه پایدار گردشگری کاشان»
مهدی هادیزاده، عضو کمیسیون صنایعدستی و گردشگری اتاق بازرگانی کاشان، با اشاره به چالشهای جذب گردشگر خارجی اظهار کرد: متأسفانه گردشگری ایران در حال خروج از «سبد مصرفی» گردشگران خارجی است و این روند، آینده این بخش را با تهدید جدی مواجه کرده است.
وی افزود: جذب گردشگر خارجی نیازمند سیاستگذاری روشن و جایگاه مشخص در برنامههای کلان کشور، بهویژه برنامههای پنجساله توسعه است و بدون توجه راهبردی حاکمیت، نمیتوان انتظار بهبود پایدار در این حوزه داشت.
«کاشان با بیش از ۱۷۰۰ بنای تاریخی و ۳۲۰۰ تخت اقامتی، مقصد رسمی گردشگری کشور شد»
علیرضا عبداللهزاده، رئیس میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کاشان، با قدردانی از اتاق بازرگانی کاشان برای برگزاری این نشست، بر ضرورت بهرهگیری از نگاههای تخصصی و تجربیات ملی و بینالمللی در تصمیمسازیهای حوزه گردشگری تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیتهای کمنظیر کاشان گفت: این شهرستان بیش از ۱۷۰۰ بنای واجد ارزش تاریخی دارد و در حوزههای مختلف، از جمله معماری، نساجی سنتی، فرش، آیین قالیشویان و باغ جهانی فین دارای برندهای ملی و جهانی است؛ ظرفیتهایی که کاشان را به مقصدی متمایز در استان اصفهان و کشور تبدیل کردهاند.
عبداللهزاده افزود: کاشان از یک مقصد عبوری به مقصد رسمی گردشگری تبدیل شده و میانگین اقامت گردشگران به حدود ۲.۵ شب افزایش یافته است. به گفته وی، بر اساس آمارهای رسمی، میانگین ضریب اشغال تختهای اقامتی کاشان به بیش از ۵۳ درصد رسیده و در ایام اوج سفر، به ۷۰ تا ۱۰۰ درصد نیز افزایش مییابد.
رئیس میراثفرهنگی کاشان با اشاره به وجود بیش از ۳۲۰۰ تخت اقامتی رسمی و فعالیت گسترده اقامتگاههای سنتی و بومگردی، اظهار کرد: کاشان در صدر شهرهای کشور از نظر مجموعههای اقامتی سنتی قرار دارد و بهزودی اتحادیه تشکلهای حرفهای اقامتگاههای سنتی در این شهرستان تشکیل میشود.
وی همچنین از برنامهریزی برای چهارفصلسازی گردشگری کاشان خبر داد و گفت: پاییز به فصل جشنوارههای کاشان تبدیل شده و برای زمستان، بهویژه بهمنماه، و همچنین تابستان آینده برنامهها و رویدادهای متنوعی از جمله گردشگری شبانه و فستیوالهای نور، صدا و معماری در دستور کار قرار دارد.
عبداللهزاده در پایان با اشاره به تشکیل کمیته مشورتی گردشگری با حضور فعالان، نخبگان و دستگاههای اجرایی، تأکید کرد: گردشگری باید به یکی از اولویتهای اصلی مدیریت شهری تبدیل شود تا کاشان بهعنوان مقصدی در دسترس، مقرونبهصرفه و برخوردار از زیرساختهای استاندارد، خدمات شایستهتری به گردشگران ارائه دهد.
